Triết lý MA trong kiến trúc Nhật Bản – Khi sự tinh giản trở thành nghệ thuật sống

Giữa nhịp sống đô thị, con người không chỉ thiếu thời gian mà còn thiếu cả khoảng trống để thở, để “lặng”. Trong kiến trúc Nhật Bản, triết lý MA (間) ra đời như một lời nhắc nhở: giá trị không nằm ở những gì ta thêm vào, mà ở những gì ta biết giữ lại – và bỏ đi.

MA không chỉ là khoảng cách giữa hai vật thể, mà là khoảnh khắc tĩnh lặng giữa hai nhịp chuyển động, là không gian để ánh sáng đi qua, để tâm trí nghỉ ngơi. Nó khiến mỗi chi tiết – ánh sáng, vật liệu, đường nét – có cơ hội tự cất lên tiếng nói của mình.

Tinh giản – Không chỉ là bớt đi, mà là tìm lại điều đáng giữ

Trong thế giới hiện đại – nơi con người bị bao quanh bởi đồ đạc, âm thanh, và thông tin – sự tinh giản trở thành một điều xa xỉ. Nhưng chính vì thế, nó lại có sức hút mãnh liệt. Tinh giản không phải là “ít đi cho gọn”, mà là chọn lọc để sống có ý thức hơn.

Chỉ khi ta buông bỏ những điều không cần thiết thì mỗi chi tiết trong ngôi nhà – ánh sáng, vật liệu, khoảng trống – sẽ có cơ hội thể hiện giá trị thật của nó. Các nhà tâm lý học môi trường đã chỉ ra rằng không gian gọn gàng giúp giảm tới 40% cảm giác căng thẳng thị giác. Ánh sáng tự nhiên và vật liệu mộc giúp tăng hiệu quả làm việc và thư giãn tinh thần. Và đặc biệt, trong gia đình, không gian tinh giản giúp tăng tương tác giữa các thành viên, vì khoảng trống không bị chiếm bởi đồ vật – mà dành cho con người.

Tinh giản, không chỉ là phong cách. Nó là một cách sống – hướng đến sự tĩnh tại, minh triết và bền vững. Nếu có một nền kiến trúc nào thể hiện tinh thần đó trọn vẹn nhất, thì đó chính là kiến trúc Nhật Bản, với triết lý “MA (間)” – Nghệ thuật của khoảng trống.

MA (間) – Nghệ thuật của khoảng trống và nhịp thở không gian

Trong tiếng Nhật, “MA” không đơn giản là “khoảng cách” hay “khoảng trống”. Chữ 間 được cấu tạo từ “門” (cánh cửa) và “日” (mặt trời) – hàm ý rằng khoảng trống chính là nơi ánh sáng đi qua, nơi sự sống chuyển động.

Theo nhà thiết kế người Nhật Kenya Hara (Art Director của MUJI), “MA là không gian giữa các sự vật, nhưng đồng thời là năng lượng gắn kết chúng lại.” Trong kiến trúc Nhật, MA là triết lý nền tảng – nơi sự tĩnh lặng không phải là sự thiếu vắng, mà là một hình thức hiện diện khác của cái đẹp. Khi ta hiểu “MA”, ta sẽ hiểu rằng tinh giản không có nghĩa là trống rỗng – mà là đủ. Triết lý MA thể hiện trong kiến trúc qua ba yếu tố: Bố trí, vật liệu, và tinh thần – ba mảnh ghép kết nối con người, không gian và cảm xúc.

Tinh thần “MA” – Giữ khoảng lặng để sống chậm lại

Tinh thần MA không nằm ở vật chất, mà ở trải nghiệm tinh thần mà không gian mang lại. Một căn phòng không chỉ để ở, mà để người ta cảm thấy được bình tâm, được “dừng”. Trong văn hóa Nhật, khoảng trống luôn được tôn trọng và MA là không gian của cảm xúc:

• Là nơi ánh sáng chiếu qua cửa sổ vào buổi sáng sớm.
• Là góc nhà tĩnh lặng nơi ta có thể đọc sách, hoặc chỉ nhìn ra ngoài vườn.
• Là nhịp thở giữa hai khu vực sống – không gian giúp con người cân bằng giữa công việc và đời sống.

Ngày nay, khi tốc độ trở thành tiêu chuẩn, MA nhắc ta nhớ rằng: Không phải cứ làm nhiều, có nhiều, là sống nhiều hơn – mà là biết dừng lại đúng lúc.

Sự tinh giản và giá trị của một không gian sống

Giữa nhịp sống phố thị, không gian sống tinh giản không chỉ là một lựa chọn, mà còn là liệu pháp cho tâm hồn. Hơn thế, việc làm chủ không gian của chính mình mang lại cảm giác bình an quý giá — như một điểm tựa vững chắc giữa nhịp sống phố thị ồn ào.

Đối với gia đình, ngôi nhà là nơi kết nối yêu thương! Những khoảng trống được thiết kế có chủ đích sẽ khuyến khích các thành viên gần gũi và tương tác với nhau nhiều hơn. Trẻ em sẽ hình thành thói quen sống gọn gàng và yêu quý sự đơn giản ngay từ nhỏ. Còn người lớn, chúng ta sẽ có một không gian linh hoạt – vừa để làm việc trong yên tĩnh, vừa để thư giãn bên gia đình, tất cả trong một cảm giác dễ chịu, thư thái.

Lối sống MA không chỉ làm đẹp cho từng căn nhà, mà còn là một lời hứa với môi trường. Sự tinh giản trong thiết kế giúp cắt giảm lãng phí vật liệu, giảm gánh nặng năng lượng. Và rồi, khi “tinh thần MA” lan tỏa, ta sẽ thấy một diện mạo đô thị hoàn toàn khác: một thành phố “biết thở” với những lá phổi xanh là không gian công cộng rộng mở, ánh sáng tự nhiên chan hòa, và cảnh quan được hòa làm một với đời sống.

Sau cùng, tinh thần MA không yêu cầu bạn sao chép kiến trúc Nhật, mà mời bạn tạo nên sự giản dị có ý nghĩa trong bối cảnh của riêng mình – trong căn hộ Việt, trong nhà phố, trong công trình hiện đại. Vì khi con người tìm lại được “khoảng lặng” giữa cuộc sống tất bật, thì kiến trúc đã hoàn thành sứ mệnh lớn nhất của nó: Giúp con người sống chậm lại – và sống sâu hơn.

Tổng hợp bởi BeniHOME

Nguồn tham khảo:

Japan House Los Angeles – A Perspective on the Japanese Concept of Ma

Kyoto Journal – Ma: Place, Space, Void

Kenya Hara, Designing Design (Lars Müller Publishers)

Tadao Ando, The Process of Creation

Kengo Kuma, Natural Architecture

Xem thêm: Triết lý MA & Nghệ thuật bố trí – Khi không gian biết “thở”